مطالعات تاریخ اجتماعی و اقتصادی شرق جهان اسلام

مطالعات تاریخ اجتماعی و اقتصادی شرق جهان اسلام

زائران و مجاوران هندی در مشهد در دوره قاجار و پهلوی (انگیزه‌ها، فرصت‌ها، دستاوردها و چالش‌ها)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
2 دانشیار بازنشسته گروه تاریخ دانشگاه فردوسی
چکیده
گسترش تشیع در شبه قاره هند و تشکیل دولت‌های مختلف شیعه از دوره صفویه موجب توجه به سفرهای زیارتی از جمله به بارگاه رضوی در مشهد شد. روند این سفرها از دوره قاجار افزایش بیشتری یافت و از اواخر این دوره با بهبود راه‌ها و گسترش امکانات حمل و نقل هر ساله تعداد زیادی زائر شیعه روانه مشهد می‌شدند. اگرچه تاکنون درباره شیعیان هند پژوهش‌هایی انجام گرفته است، بااین‌حال به‌طور خاص به سفرهای زیارتی آنان به مشهد کمتر توجه شده است. براین اساس پژوهش حاضر به بررسی اشکال مسافرت، موانع و مشکلات سفر زائران شبه قاره هند به مشهد، نتایج فرهنگی و اجتماعی این سفرها و احیاناً اقامت زائران هندی در مشهد می‌پردازد. این پژوهش با رویکرد تاریخی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی- مطبوعاتی با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. پژوهش حاضر نشان می‌دهد با وجود مشکلات سفر از شبه قاره هند به مشهد به جهت دوری راه، فقدان امکانات، عدم تمایل انگلیسی‌ها به دلایل سیاسی و استقرار قرنطینه‌های روسی، زائران زیادی در دوره قاجار و پهلوی به سوی مشهد می‌آمدند و حتی برای رفع بخشی از این مشکلات اقدامی نظیر نخستین وقف اتومبیل در این مسیر انجام شد و زائران ثروتمند موقوفات بزرگی از خود به یادگار گذاشتند؛ برخی نظیر کشمیری‌ها و بنکش‌ها نیز به‌تدریج در مشهد ساکن شدند، محله‌ها، کوچه‌ها و مکان‌هایی نظیر کفش‌کن هندی‌ها به نام آنها شد و بازماندگان آن‌ها هنوز در مشهد زندگی می‌کنند
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 18 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 25 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 10 آبان 1404
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1405